Overzicht

Blog: Hoe haalbaar zijn de plannen van het nieuwe kabinet?

7 maart 2022

De kop is eraf bij het nieuwe kabinet. Wat betekenen de plannen in het coalitieakkoord ‘Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst’ voor Kwintes en cliënten? Kwintes bestuurder Ineke van Hooff ziet naast goede intenties op papier ook obstakels die de plannen in de weg kunnen staan.

Een eigen thuis is van wezenlijk belang voor iemands bestaanszekerheid, schrijft het nieuwe kabinet in haar coalitieakkoord. Dus wil ze de komende jaren dakloosheid tegengaan, de maatschappelijke opvang vernieuwen, meer mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt naar werk begeleiden en woonplekken met passende ondersteuning realiseren voor mensen die dakloos zijn of dreigen te raken. Als bestuurder van een zorginstantie die mensen met psychosociale problemen opvangt en begeleidt, waaronder daklozen, lees ik zulke voornemens graag.

Goede intenties, veel details

De intentie die uit het nieuwe coalitieakkoord spreekt, doet me goed. Meer woningen bouwen, de maatschappelijke opvang verbeteren, administratieve lasten in de zorg beperken en meer ruimte creëren bij de crisisopvang: het is allemaal nodig. Maar ik vraag me ook af wat er nog nodig is om de plannen in de praktijk te laten slagen, zodat ze werkelijk verlichting geven. Zeker omdat het kabinet de plannen al gedetailleerd heeft uitgewerkt.

Twee voorbeelden:

  1. Het plan van het kabinet om de druk op de crisisopvang te verlagen. In eerste instantie zouden praktijkondersteuners bij huisartsen (POH) de lichtere psychische problemen opvangen, zodat de ggz zich meer kan richten op complexe psychische problemen. Nu die verlichting er niet is gekomen, wil het kabinet de druk op de crisiszorg verlagen door alle professionals in de ggz bereikbaarheidsdiensten te laten draaien tijdens de avonden, nachten en weekenden. De vraag is hoe haalbaar die verplichting door de centrale overheid is. Ik zie veel meer brood in preventie en het beter benutten van bestaande alternatieven die de instroom in de ggz beperken of voorkomen. Bijvoorbeeld een goede samenwerking tussen POH, ggz en organisaties die beschermd en begeleid wonen verzorgen.
  2. Het plan om de jeugdzorg opnieuw vorm te geven. Het kabinet kiest ervoor om de decentralisatie van de jeugdzorg deels los te laten, omdat die tot veel problemen heeft geleid. Maar tegelijkertijd worden bij beschermd wonen de voorbereidingen voor decentralisatie getroffen. Hoewel het voor de jeugdzorg geen goede oplossing is gebleken, krijgt decentralisatie bij beschermd wonen dus nog een kans. Terwijl we bij beschermd wonen ook de lessen van eerdere ervaringen zouden kunnen meenemen. Het kabinet heeft hier de mogelijkheid om het zorgveld minder complex te maken.

Onze samenleving piept en kraakt

Wie ben ik om van de zijlijn kritiek te leveren? Dat denk ik steeds bij het optekenen van deze blog. Weet ik dan wél hoe het moet? Het eerlijke antwoord is: Nee, dat weet ik niet. En ik realiseer me maar al te goed hoe lastig het moet zijn voor het kabinet om voort te bouwen op de bestaande architectuur van regels. Om rekening te houden met alle zorgdisciplines: van curatieve zorg tot ouderenzorg, van jeugdzorg tot beschermd wonen. Allemaal hebben we onze eigen belangen. Allemaal willen we meer betekenen voor ‘onze’ cliënten of patiënten.

Tegelijkertijd kan ik als zorgbestuurder van een organisatie met zoveel kennis en praktijkervaring goede suggesties doen. Ik zie in de dagelijkse praktijk bijvoorbeeld hoe goede intenties niet altijd tot verbetering leiden. Ik hoor het van professionals uit de praktijk, van collega-bestuurders, van onderzoekers en last but not least van kwetsbare mensen zélf. Ze krijgen niet de ondersteuning die ze op papier wordt beloofd. En dat doet pijn. Niet alleen bij degenen die de ondersteuning zo hard nodig hebben. Onze hele samenleving lijdt er inmiddels onder. Het piept en kraakt en we zijn met zijn allen zo toe aan verandering.

Het belang van kwetsbaren voorop

Een schuldvraag is hier niet op zijn plek. Het is geen onwil van bestuurders, beleidsmakers, bestuurders of professionals in de praktijk. Niemand staat ’s ochtends op met het voornemen om het leven van anderen moeilijker te maken, of hun problemen groter. Het is een complex web van oorzaak en gevolg. Bezuinigingen, de woningmarkt die op zijn gat ligt, te lange wachtlijsten in de behandel-ggz, regels die in de praktijk anders uitpakken dan ze bedoeld zijn, de coronacrisis, en zo kan ik nog wel even doorgaan. Maar feit blijft dat ergens tussen al die keuzes en goedbedoelde oplossingen de kwetsbare burger uit het oog is verloren.

Hoe nu verder? Laten we voortaan bij álle nieuwe plannen het belang van kwetsbare burgers centraal stellen. Ons afvragen: is deze nieuwe regel in het belang van álle mensen? Draagt dit plan een steentje bij aan een samenleving waaraan ik mijn kwetsbare ouder, kind, vriend toevertrouw? Of mezelf – als ik een steuntje in de rug nodig heb? Het leven maakt ons kwetsbaar, maar we kunnen elkaar als samenleving wel dragen. Vandaag de één, morgen de ander. Vroeg of laat komen we allemaal aan de beurt.

Veel moed en wijsheid toegewenst.