Overzicht

Het is tijd voor een charmeoffensief

29 maart 2021

De telefoon gaat. Aan de lijn hangt een medewerker van de gemeente. Er staat al een tijdje een groot pand leeg en wat hem betreft is het een ideale plek voor een beschermd wonen locatie. Het staat midden in een mooie woonwijk, er is ruimte voor tien kamers en ook de buurtbewoners staan achter het plan – klinkt bijna te mooi om waar te zijn, toch?

De harde werkelijkheid

Dat is het helaas ook. Het scenario hierboven is mijn toekomstdroom. Een droom waarin iedereen geaccepteerd wordt, wat zijn of haar achtergrond ook is. De werkelijkheid is vaak precies tegenovergesteld. Zo maken we regelmatig mee dat buurtbewoners zich fel verzetten tegen een nieuwe Kwintes-locatie in hun wijk. Of dat gemeenten huiverig zijn.

Onbekend maakt onbemind

Het heeft allemaal te maken met stigma’s: vooroordelen waar mensen met een psychische kwetsbaarheid maar al te vaak mee te maken krijgen. Het maakt bijna niet uit wat je diagnose is – autisme, borderline, verslaving – je belandt op de stapel ‘verwarde personen’. En dat label zorgt voor angst bij veel mensen die je niet goed kennen. Onbekend maakt onbemind, dat gezegde klopt in dit geval precies. We zien namelijk dat veel buurtbewoners als een blad aan de boom draaien als cliënten – na heel veel commotie – eenmaal op de nieuwe locatie wonen. Ze ervaren nauwelijks overlast. Was die angst dan in eerste instantie wel nodig?

Stoppen met stigma’s

Ik zou zeggen van niet, maar ik begrijp wel waar het vandaan komt. De angst voor mensen die ‘anders zijn’ is een complex maatschappelijk probleem dat je niet zomaar even oplost. Het is een gevolg van opvoeding, onderwijs, overtuigingen, media en politiek. Het liefst zou ik zeggen: laten we vanaf nu stoppen met stigma’s. Maar dat is onmogelijk, hoe graag ik het ook zou willen voor de mensen die het aangaat. Wél kunnen we als samenleving proberen om stigma’s actief tegen te gaan.

Probleem bij ambulantisering

Een extra reden om te strijden tegen stigma’s is de ambulantisering in de zorg. Cliënten krijgen tegenwoordig bij voorkeur thuis in de wijk begeleiding. En daardoor zijn we juist steeds afhankelijker van het draagvlak in de buurt. Sociale controle en wat extra aandacht van een behulpzame buur is daarbij onmisbaar. Maar wat als die buur niet wil, omdat hij bang is? Ambulantisering en stigma’s zijn geen vrienden van elkaar, dat is duidelijk.

Meer positieve verhalen

Hoe moet het dan wel? Als ik het wist, zou ik het van de daken schreeuwen. Maar zoals ik al zei: het is complex. Er ligt een taak bij de overheid, die het goede voorbeeld moet geven. Zij stimuleert immers de ambulantisering, maar moet daarbij ook oog hebben voor de invloed van stigmatisering. Misschien helpt een bewustwordingscampagne daarbij.

Ook de media hebben een verantwoordelijkheid. Zij moeten de vrijheid houden om onafhankelijk nieuws te maken, maar zijn óók degenen die juist de bredere context kunnen laten zien. Wat mij betreft is het tijd voor een charmeoffensief. Vertel meer positieve achtergrondverhalen over de dingen die wél goed gaan, in plaats van alleen de negatieve uitzonderingen die vaak het nieuws halen.

Hulp van ervaringsdeskundigen

Ook wij hulpverleners moeten het verschil maken. Onze begeleiding was al ingestoken op wat iemand wél kan, en niet op zijn of haar beperkingen. Maar we blijven kritisch en zijn ons ervan bewust dat ook eigen medewerkers stigma’s hebben. Daarom trainen ervaringsdeskundigen onze zorgteams in destigmatiserend handelen. Zo leren ze het probleem herkennen bij zichzelf en bij mensen in de omgeving van de cliënt.

Normaal mogelijk leven

We willen er alles aan doen om een cliënt een zo goed en zelfstandig mogelijk leven te bieden. Een fijne woning, goede begeleiding, leuke dagbesteding en sociale contacten zijn daarbij onmisbaar. Daar ondersteunen wij bij, maar we zijn ook afhankelijk van de welwillendheid van gemeenten, woningcorporaties en zorgaanbieders. Daarom trekken we, samen met brancheorganisatie Valente, actief met hen op om het probleem van stigmatisering op brede schaal tegen te gaan.

Lange adem

Ik ben me ervan bewust dat dit probleem niet zomaar opgelost is. Maar ik heb een lange adem. Ik wil afrekenen met stigma’s en zet me daar volledig voor in. Iedere kleine stap is meegenomen. Daarom een vraag aan u: bent u bewust van de stigma’s die u heeft richting mensen met een psychische kwetsbaarheid? En durft u wat vaker te kijken naar iemands goede eigenschappen? Als we samen die kleine stapjes zetten, zien we over vijf jaar hopelijk een positieve beweging. En misschien wordt mijn toekomstdroom dan toch ooit werkelijkheid.